تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) در اغلب موارد دلیل اصلی بینظمی قاعدگی، جوشهای مقاوم، افزایش وزن ناگهانی یا نگرانی از ناباروری در زنان است. این اختلال هورمونی، اگرچه شایع و قابل کنترل و درمان است، اما در صورت بیتوجهی میتواند روی باروری، سلامت متابولیک و حتی کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد.اگر میخواهید بدانید این اختلال چرا ایجاد میشود، چه تاثیری بر بدن دارد و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد؟ ادامه این مقاله راهنمایی کاربردی و علمی برای شما خواهد بود.
تنبلی تخمدان چگونه ایجاد میشود؟
تنبلی تخمدان یک اختلال هورمونی پیچیده است که معمولا به دلیل عدم تعادل بین هورمونهای زنانه و مردانه ایجاد میشود. در این وضعیت، تخمدانها بهدرستی تخمکگذاری نمیکنند و سطح هورمونهای آندروژن (هورمونهای مردانه) افزایش مییابد. مقاومت به انسولین، زمینه ژنتیکی و سبک زندگی کمتحرک از عوامل مهم بروز این سندرم هستند. نتیجه این اختلال، ایجاد فولیکولهای ریز متعدد در تخمدان و اختلال در چرخه قاعدگی است.
چه کسی مستعد ابتلا به تنبلی تخمدان است؟
تخمدان پلی کیستیک که از نظر علمی به عنوان سندرم تخمدان پلی کیستیک شناخته می شود، یک اختلال هورمونی است که به دلیل تجمع کیست های کوچک در داخل یا روی سطح آن، باعث بزرگ شدن تخمدان می شود. این کیست ها حاوی تخمک های نابالغی هستند که به مرحله تخمک گذاری نرسیده اند. تخمدان پلی کیستیک یک بیماری شایع در بین زنان در سنین باروری است و منجر به نقص در فرآیند تخمک گذاری و اختلال در چرخه قاعدگی می شود که بر باروری زنان و توانایی آنها برای بچه دار شدن تأثیر می گذارد.
تنبلی تخمدان در دختران چه زمانی بوجود می آید؟
به صورت کلی، حدود 2.2 تا 26.7 درصد از زنانی که در سنین باروری هستند، به عارضه بیماری هورمونی تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک دچار شدهاند. اما در حقیقت باید گفت که معمولا تنبلی تخمدان در دختران و عوارض آن در زمانی که مجرد بودهاند و بلافاصله بعد از اولین دوره قاعدگی، یعنی در سنین 11 یا 12 سالگی شروع میشود. اما ۷۰ درصد از این بانوان در آن زمان متوجه آن نشدهاند. البته گاهی این بیماری میتواند در سنین 20 یا 30 نیز در خانمها ایجاد شود. به همین علت توصیه میشود که دختران از سنین نوجوانی و نیز جوانی به صورت منظم به پزشک متخصص زنان مراجعه نموده و تحت معاینات دورهای قرار گیرند.
تفاوت تنبلی تخمدان با کیست تخمدان
| ویژگی | تنبلی تخمدان (PCOS) | کیست تخمدان |
|---|---|---|
| نوع بیماری | اختلال هورمونی | ضایعه ساختاری |
| تعداد کیستها | فولیکولهای ریز متعدد | معمولاً یک یا چند کیست |
| تأثیر هورمونی | بالا | معمولاً ندارد |
| درمان | دارویی و سبک زندگی | بسته به نوع کیست |
تنبلی تخمدان باعث ناباروری میشود؟
تنبلی تخمدان میتواند یکی از دلایل شایع ناباروری باشد، اما بهمعنای نازایی دائمی نیست. مشکل اصلی در PCOS، تخمکگذاری نامنظم یا عدم تخمکگذاری است. با این حال، بسیاری از زنان مبتلا با درمان مناسب، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمانهای دارویی یا کمکباروری، بارداری موفقی را تجربه میکنند.
💬 دکتر فاطمه ارشادی:
«تنبلی تخمدان پایان مسیر باروری نیست؛ تشخیص درست و درمان هدفمند میتواند شانس بارداری را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.»
درمان تنبلی تخمدان با بهترین متخصص زنان؛ دکتر فاطمه ارشادی
دکتر فاطمه ارشادی؛ متخصص زنان و زایمان با تجربه در تشخیص و درمان اختلالات هورمونی و ناباروری، رویکردی علمی و فردمحور در درمان تنبلی تخمدان دارند. در ویزیتهای تخصصی، ابتدا علت اصلی علائم بررسی شده و سپس برنامه درمانی متناسب با شرایط هر بیمار شامل اصلاح سبک زندگی، تعیین رژیم غذایی مناسب، درمان دارویی و پیگیری منظم برنامه ریزی میشود.
🩺 خدمات دکتر فاطمه ارشادی در مسیر درمان PCOS
- تشخیص دقیق PCOS
- تنظیم سیکل قاعدگی
- درمان ناباروری مرتبط با تنبلی تخمدان
- مشاوره تغذیه و سبک زندگی
- پیگیری بلندمدت بیماران
🎥 در فیلم زیر دکتر فاطمه ارشادی درباره محدودیت های رفتاری با تنبلی تخمدان صحبت می کنند:
محدودیت های رفتاری تنبلی تخمدان
علت تنبلی تخمدان یا سندروم پلی کیستیک
در حال حاضر علت اصلی سندروم تخمدان پلی کیستیک در دختران مشخص نشده است، اما میتوان از محتملترین دلایل تنبلی تخمدان به موارد زیر اشاره کرد:
↲ اضافه وزن بالا
تقریبا 40 تا 80 درصد از بانوان مبتلا به تنبلی تخمدان، دارای اضافه وزن هستند. در واقع اضافه وزن از عوامل اصلی ایجاد مقاومت به انسولین بوده و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 و تنبلی تخمدان را به همراه دارد.
↲ استرس و اضطراب
بدن انسان در زمان مواجه با استرس و اضطراب، هورمون کورتیزول ترشح میکند که این هورمون موجب افزایش آندروژنها و تنبلی تخمدان میشود.
↲ ژنتیک
سندرم تخمدان پلی کیستیک از الگوی وراثتی برخوردار بوده و میتواند به اعضا یک خانواده به وسیله ژنها انتقال یابد.
↲ مقاومت به انسولین
حدود 70 درصد از بانوان مبتلا به تنبلی تخمدان، دچار مقاومت به انسولین هستند. بدن انسان برای تولید انرژی از قند موجود در مواد غذایی از پانکراس، هورمون انسولین ترشح میکند و اگر سلولهای بدن به درستی از انسولین استفاده نکنند، پانکراس تولید آن را بیشتر میکند. بنابراین انسولین اضافی، سبب تحریک تخمدانها و نیز افزایش ترشح هورمونهای مردانه در بدن میشود.
↲ اختلالات تیروئید
کم کاری تیروئید، نیز میتواند موجب ایجاد PCOS یا همان سندروم تخمدان پلی کیستیک شده و علائم این بیماری هورمونی را تشدید کند.
↲ اختلالات غده فوق کلیه
با وجود استرس مزمن و اضافه وزن بالا در بدن، غدد فوق کلیه مقدار آندروژن بیشتری را تولید کرده و این امر موجب تنبلی تخمدان میشود.
↲ سطح بالای آندروژن در بدن
به طور معمول، تخمدان ها هورمون های زنانه استروژن و پروژسترون و همچنین مقدار کمی هورمون مردانه آندروژن را تولید می کنند. در مورد بیماری تخمدان پلی کیستیک، تولید آندروژن افزایش می یابد و باعث رشد کیست های پر از مایع در سطح تخمدان ها می شود.
10 علامت تنبلی تخمدان در دختران و زنان
1. بی نظمی سیکل قاعدگی
بارزترین علامت تنبلی تخمدان، بینظمی پریودی به شکل تاخیر در قاعدگی یا افزایش فواصل آن است. عدم تخمک گذاری مانع از ریزش پوشش داخلی رحم در هر ماه می شود. برخی از زنان مبتلا به PCOS کمتر از هشت بار در سال پریود می شوند. ممکن است این بینظمی در اوایل دوران بلوغ طبیعی باشد، ولی باید بعد از ۳ سال تنظیم شود.
2. بروز جوش و آکنه
داشتن پوست چرب به همراه آکنه و جوش در بخشهای مختلف بدن نظیر شانه، پشت، صورت و… نیز از علائم آزاردهنده تخمدان پلی کیستیک بوده و به علت عدم تعادل هورمون ایجاد میشود.
3. هیرسوتیسم یا پرمویی
به عارضه ایجاد موهای زائد در قسمت چانه و صورت، سینه، و داخل رانها، هیرسوتیسم میگویند که به علت افزایش حساسیت به هورمونهای مردانه ایجاد میگردد.
4. ریزش مو
ریزش موها و طاسی با الگوی مردانه نیز از علائم تنبلی تخمدان است که به دلیل عدم تعادل هورمونی بوجود میآید.
5. افزایش وزن
در عارضه تخمدان پلی کیستیک، متابولیسم و سوخت و ساز بدن کمتر شده و در صورت عدم تحرکی و رعایت نکردن اصول تغذیه، فرد با تجمع چربی در بخش شکم و پهلو مواجه شده و چاق میشود. البته تمام افراد مبتلا به تنبلی تخمدان چاق نبوده و گاهی حتی بسیار لاغر هستند اما تحقیقات نشان داده تا 80 درصد از زنان مبتلا به PCOS دارای اضافه وزن یا چاق هستند.
6. خونریزی شدید
پوشش داخلی رحم طولانی تر می شود، بنابراین قاعدگی شما می تواند سنگین تر از حد معمول باشد.
7. رشد موهای زائد
بیش از 70 درصد از زنان مبتلا به این عارضه روی صورت و بدن خود – از جمله پشت، شکم و سینه – مو رشد می کنند. رشد بیش از حد مو هیرسوتیسم نامیده می شود.
8. طاسی مو با الگوی مردانه
یکی از عوارض نادر تنبلی تخمدان یا سندروم پلی کیستیک تخمدان این است که موهای سر نازک شده و می ریزند.
9. تیره شدن پوست
لکه های تیره پوست می توانند در چین های بدن مانند چین های گردن، کشاله ران و زیر سینه ها
10. مشکلات باروری
تخمگذاری های نامنظم و اختلالات عملکردی تخمدان می تواند مشکلاتی در باروری زنان ایجاد کند.
سونوگرافی تنبلی تخمدان را نشان میدهد؟
سونوگرافی واژینال یا شکمی یکی از ابزارهای مهم تشخیص تنبلی تخمدان است، اما بهتنهایی کافی نیست. در سونوگرافی، تخمدانها ممکن است بزرگتر از حد طبیعی بوده و فولیکولهای ریز متعدد در اطراف آنها دیده شود. تشخیص قطعی PCOS معمولا بر اساس ترکیبی از علائم بالینی، آزمایشهای هورمونی و یافتههای سونوگرافی انجام میشود.
ترفند های کنترل و درمان سندروم پلی کیستیک
درمان سندروم تنبلی تخمدان یا PCOS با هدف کنترل علائم و مشکلات مرتبط به آن انجام میشود. تکنیک های بهبودی شامل تغییر سبک زندگی، مثل تغذیه سالم و ورزش منظم، استفاده از داروهای هورمونی برای تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش علائم بیشهورمونی و یا در صورت نیاز، درمان ناباروری است. در این مرحله مراجعه منظم به پزشک و پیگیری درمان اصولی و مشاورههای روانی میتواند در مدیریت و بهبود کیفیت زندگی زنان و دختران مبتلا به سندروم پلی کیستیک مفید و کمک کننده باشد.
رژیم غذایی مناسب برای کنترل سندروم پلی کیستیک
تغذیه نقش بسیار مهمی در کنترل علائم سندرم پلیکیستیک دارد و در بسیاری از موارد، حتی میتواند اثربخشی درمانهای دارویی را افزایش دهد. از آنجا که مقاومت به انسولین و اختلالات متابولیک در تنبلی تخمدان شایع است، یک رژیم غذایی اصولی میتواند به تنظیم قند خون، کاهش التهاب، بهبود تخمکگذاری و کنترل وزن کمک کند و مسیر درمان را هموارتر سازد.
| مواد غذایی مفید | مواد غذایی مضر |
|---|---|
| سبزیجات تازه | قندهای ساده |
| حبوبات | فستفود |
| ماهی | نوشیدنیهای شیرین |
| مغزها | آرد سفید |
بهترین درمان دارویی تنبلی تخمدان
درمان دارویی تنبلی تخمدان بسته به علائم، سن بیمار و هدف درمان که صرفا کنترل علائم یا بارداری باشد، متفاوت است. هیچ داروی واحدی برای همه افراد وجود ندارد و درمان باید کاملا شخصیسازی شود.
داروهای رایج در درمان تنبلی تخمدان:
- متفورمین برای کاهش مقاومت به انسولین
- قرصهای تنظیمکننده قاعدگی
- داروهای تحریک تخمکگذاری در صورت قصد بارداری
- داروهای کاهش آندروژن برای کنترل آکنه و موهای زائد
⚠️ مصرف داروها باید حتما تحت نظر متخصص زنان انجام شود.
عوامل خطر و عوارض تنبلی تخمدان در دختران
گاهی اوقات ممکن است بیماری تنبلی تخمدان و عوارض آن تا مدتها خود را نشان ندهد؛ ولی با گذشت زمان دختران دچار مشکلاتی غیر طبیعی شوند. در ادامه شایعترین عوارض تنبلی تخمدان را بررسی میکنیم:
- رشد موهای زائد صورت و ضخیم شدن آنها
- سقط جنین یا زایمان زودرس در آینده
- خونریزی غیرطبیعی رحم
- ایجاد جوش سرسیاه در صورت
- ریزش مو و کچلی در نواحی شقیقه و میان سر
- افسردگی، استرس و پرخوری عصبی
- بینظمی پریود نظیر لکه بینی یا تاخیر در آن
- بروز ویژگیهای جسمی مردانه
- آپنه یا وقفه تنفسی در خواب
↫ خطرات جبران ناپذیر تنبلی تخمدان یا PCOS
- سرطان آندومتر رحم
- ایجاد انواع بیماری دیابت، قلبی عروقی و فشارخون
- ایجاد سرطان سینه
- دیابت یا فشارخون بالا در بارداری
- ناباروری
تنبلی تخمدان در دختران خطرناک است؟
عارضه سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان در دختران، به خودی خود خطرناک نخواهد بود. ولی ممکن است این بیماری هورمونی، عوارضی مانند دیابت نوع ۲، مشکلات قلبی عروقی و التهاب کبد را برای آنان ایجاد کند. علاوه بر آن، اختلالات دوران قاعدگی به خصوص اگر در مدت زمان طولانی ادامه یابد، خطر ابتلا به سرطان آندومتر رحم در آینده را، در دختران افزایش خواهد داد.
راهکارهای پیشگیری از تنبلی تخمدان در دختران
هیچ راهکار قطعی جهت پیشگیری از تنبلی تخمدان در دختران و عوارض آن وجود ندارد، ولی شما میتوانید اقدامات مناسبی را جهت کاهش احتمال بروز این عارضه انجام دهید.
- ورزش منظم
- دوری از غذاهای فست فودی
- ثابت نگه داشتن وزن
- کاهش مصرف کربوهیدرات
- پرهیز از مصرف چربی
- حذف قند و شیرینی جات مضر
عارضه تنبلی تخمدان در دختران را جدی بگیرید!
لازم است بدانید پریود های نامنظم، مخصوصا در ۲ سال اول قاعدگی، همیشه نشان دهنده تنبلی تخمدان در دختران نوجوان نخواهد بود. ولی لازم است در صورت ادامه دار شدن این موضوع و بروز سایر علائم تنبلی تخمدان، حتما این مشکل جدی گرفته شده و به پزشک متخصص زنان مراجعه شود. زیرا مراجعات دورهای به متخصص زنان از دوران بلوغ و کنترل علائم این عارضه موجب جلوگیری از شدت یافتن تنبلی تخمدان در دختران و عوارض آن در آینده خواهد شد.
*~ سوالات متداول درباره تنبلی تخمدان ~*
از علائم شایع تنبلی تخمدان، پریودهای نامنظم و طولانی مدت است. گاهی ممکن است دختران در یک سال کمتر از ۹ بار پریود شوند. ولی هر پریود سنگین بوده و مدت زیادی ادامه داشته باشد.
بله بیماری تنبلی تخمدان زمینه وراثتی داشته و به همین علت در دختران لاغر نیز زیاد مشاهده میشود.
بله. زیرا درمان تنبلی تخمدان کاملا امکان پذیر و تقویت تخمک گذاری با انواع روشهای مختلف مانند تجویز دارو و جراحی صورت میگیرد.
در بدن فردی که مبتلا به قاعدگی نامنظم، عدم قاعدگی و قاعدگی با فواصلی طولانی هستند، به دلیل عدم ترشح پروژسترون، ضخامت آندومتر در طول زمان افزایش پیدا کرده و احتمال ابتلا به سرطان آندومتر را بالا می رود. همچنین افرادی که دچار مشکل ناباروری هستند، مجبور به مصرف داروهای تحریک کننده تخمدان خواهند بود که این مساله نیز می تواند ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش دهد.