آتروفی واژن با نام سندرم ادراری تناسلی یائسگی (GSM) یا واژینیت آتروفیک (atrophic vaginitis) شناخته می شود. در چنین وضعیتی، واژن به دلیل کمبود استروژن خشک و نازک می شود. آتروفیک واژن اغلب با افزایش سن خانم ها با گروهی از علائم همراه است. به منظور آشنایی بیشتر با علل، علائم و درمان سندرم تناسلی ادراری یائسگی تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
منظور از آتروفی واژن چیست؟
آتروفی واژن که اخیرا با نام سندرم ادراری تناسلی یائسگی (Genitourinary syndrome of menopause) شناخته می شود، وضعیتی است که در آن دیواره واژن خشک تر و نازک تر می شود. به طور کلی، هورمون ها توسط سیستم غدد درون ریز، که شبکه ای از غدد و اندام ها است، تولید، ذخیره و ترشح می شوند. زنان به استروژن به خصوص در سال های باروری نیاز دارند.
هنگامی که یائسگی در حدود 50 سالگی اتفاق می افتد، تخمدان ها هورمون های کمتری تولید و قاعدگی را متوقف می کند. در نتیجه کاهش ترشح سطح استروژن می تواند علائم ناراحت کننده زیادی از جمله خشکی واژن را ایجاد کند. توجه داشته باشید که آتروفی واژن اغلب در دوران یائسگی به دلیل کاهش استروژن رخ می دهد، اما ممکن است در سنین قبل از یائسگی نیز رخ دهد.
🎥 توضیحات دکتر فاطمه ارشادی درباره آتروفی واژن:
درمان خشکی ناحیه تناسلی
علت ایجاد آتروفی رحم و تخمدان واژن
همان طور که اشاره شد، آتروفیک رحم و تخمدان ناشی از کاهش تولید استروژن است که باعث نازک شدن، خشکی و کاهش خاصیت ارتجاعی بافت های واژن می شود. سطوح پایین استروژن و آتروفی واژن ممکن است در موارد زیر رخ دهد:
+ یائسگی و آتروفی واژن
در طول یائسگی، سطح استروژن کاهش می یابد و منجر به واژینیت آتروفیک و نازک شدن پوشش واژن می شود. همچنین کاهش این هورمون می تواند منجر به تغییر در تعادل اسید واژن، کاهش ترشحات واژن و مایعات طبیعی واژن شود.
+ زایمان و شیردهی
اگر چه بیش از نیمی از زنان مبتلا به آتروفیک در سن یائسگی هستند، اما این بیماری ممکن است بعد از زایمان یا شیردهی هم رخ دهد. زنانی که به تازگی زایمان کرده اند، کاهش سطح استروژن را تجربه می کنند و شیردهی ممکن است به طور موقت سطح استروژن را کاهش دهد.
+ برداشتن تخمدان ها
آتروفی واژن لزوما در زنان در سنین بالا رخ نمی دهد، بلکه می تواند زنان جوان تر را در صورت انجام عمل برداشتن رحم و تخمدان ها تحت تأثیر قرار دهد که به آن جراحی یائسگی می گویند.
مصرف برخی داروها
برخی از داروها و درمان ها می توانند باعث کاهش استروژن و در نتیجه بروز سندرم ادراری تناسلی یائسگی می شود. از مهمترین داروهایی که خطر ابتلا به آتروفیک را افزایش می دهد، عبارتند از:
- داروهای هورمونی برای درمان سرطان سینه، اندومتریوز، فیبروم یا ناباروری
- مهارکننده های آروماتاز برای درمان سرطان سینه
- شیمی درمانی سرطان
- پرتو درمانی برای سرطان
چه کسانی بیشتر در معرض آتروفی واژن هستند؟
زنان 50 سال یا بالاتر، در دوران یائسگی، بیشتر در معرض ابتلا به آتروفی واژن هستند. عوامل دیگری که خطر آتروفی واژن را افزایش می دهند عبارتند از:
- زنانی که زایمان طبیعی نداشته اند ممکن است بیشتر از سایرین دچار آتروفی واژن شوند.
- سیگار باعث کاهش گردش خون می شود، بنابراین واژن و سایر بافت ها را از اکسیژن محروم می کند. با کاهش یا محدود شدن جریان خون، احتمال آتروفی واژن افزایش می یابد.
- نداشتن رابطه جنسی به دلیل عدم تحریک واژن برای ترشح مایعات طبیعی و کاهش گردش خون می تواند احتمال ابتلا به آتروفیک را افزایش دهد.
به نقل از pubmed
“Vaginal atrophy was diagnosed in 36.8% of women, with prevalence increasing from 19.2% in women aged 40–45 to 53.8% in women aged 52–55.”
آتروفی واژن در ۳۶.۸٪ زنان تشخیص داده شد و شیوع آن با افزایش سن بالا میرود به طوری که ۱۹.۲٪ در زنان ۴۰ تا ۴۵ ساله تا ۵۳.۸٪ در زنان ۵۲ تا ۵۵ ساله دیده شده.
علائم آتروفی واژینال
اگر چه خشکی واژن شایع ترین نشانه سندرم ادراری تناسلی یائسگی به شمار می رود، اما این بیماری علائم دیگری نیز همراه است که عبارتند از:
- خشکی واژن
- درد واژن هنگام مقاربت جنسی
- ترشحات آبکی به رنگ زرد یا خاکستری
- رنگ پریدگی و نازک شدن لابیاها و واژن
- عفونت های واژن
- عفونت های ادراری مکرر
این بیماری علاوه بر سیستم تناسلی، ممکن است علائمی و مشکلاتی را در دستگاه ادراری زنان به وجود آورد که عبارتند از:
- درد و سوزش هنگام ادرار کردن
- وجود خون در ادرار
- نیاز مکرر به ادرار کردن
- بی اختیاری ادرار
- افزایش احتمال عفونت ادراری
تشخیص آتروفی واژن
برای تشخیص واژینیت آتروفیک، متخصص زنان معاینه کامل فرج را انجام می دهد و از بیمار در مورد سابقه پزشکی او و همچنین برخی سوالات در مورد مراقبت های شخصی و علائم او می پرسد. همچنین، پزشک اندام تناسلی خارجی را برای مشاهده علائم آتروفی و تعیین درمان آتروفی تخمدان بررسی می کند. علاوه بر این ممکن است پزشک آزمایشات زیر را تجویز کند:
- معاینه لگن
- تست پاپ اسمیر
- تست اسیدیته واژن
- آزمایش خون
- معاینه ادرار
- آزمایش دیابت (برای ابتلا یا رد دیابت)
- اگر تشخیص واضح نباشد یا مشکوک به بدخیمی باشد، ممکن است بیوپسی (نمونه برداری) برای رد سرطان انجام شود.
درمان خانگی آتروفی واژن
آتروفی واژن باعث خشکی، سوزش و ناراحتی در واژن خواهد شد. قبل از هر اقدام خودسرانهای لازم است با پزشک خود مشورت کنید. عموما برای کنترل و درمان این عارضه ترکیبی از درمان های پزشکی و خانگی در نظر گرفته میشود؛
- استفاده از لوبریکانت و روان کننده حین رابطه جنسی
- داشتن رژیم غذایی سالم و غنی از فیتواستروژن و ویتامین E
- داشتن روتین ورزشی سالم
- مدیرت استرس و اضطراب خود
- پرهیز از مصرف محصولات پهداشتی آلرژی زا و تحریک کننده
- استفاده از کمپرس گرم برای افزایش جریان خون و کاهش درد
- تمرینات یوگا برای تقویت عضلات کف لگن و کاهش علائم آتروفی واژن
آیا علائم آتروفی واژن داید و به دنبال تشهیص و درمان آن هستید؟
دکتر فاطمه ارشادی
جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی
دکترای تخصصی جراحی زنان و زایمان . دکتر ارشادی در حال حاضر در تهران بیمارستان های نیکان، تندیس، انصاری و سوم شعبان مشغول به کار هستند.
رحم و تخمدان ها آتروفیک هستند یعنی چه؟
آتروفی به معنای کوچک شدن و تحلیل رفتن یک عضو است. وقتی رحم و تخمدانها آتروفیک میشوند، به این معنی است که این اندامها به مرور زمان کوچکتر و نازکتر شدهاند. علت اصلی این اتفاق عموما کاهش سطح هورمون استروژن است که به خصوص در دوران یائسگی رخ میدهد. علائم تروفیک رحم و تخمدان ممکن است شامل: خشکی واژن، خونریزی غیر طبیعی، درد هنگام رابطه جنسی و مشکلات ادراری باشد و لازم استبرای تشخیص و درمان دقیق، حتما به پزشک زنان مراجعه کنید.
تخمدان ها آتروفیک هستند یعنی چه؟
آتروفی تخمدانها یعنی کوچک شدن و تحلیل رفتن این اندامها. این اتفاق معمولا به دلیل کاهش هورمون استروژن، به خصوص در دوران یائسگی، رخ میدهد. کاهش استروژن باعث تغییراتی در بافت تخمدانها شده و اندازه آنها را کوچکتر میکند. این کاهش اندازه میتواند منجر به علائمی مثل یائسگی زودرس، نامنظمی قاعدگی و کاهش میل جنسی شود.
راه های درمان آتروفی تخمدان
انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی از جمله سن، شدت علائم، وجود بیماریهای زمینهای و ترجیحات شخصی بستگی دارد اما می توان گفت معمول ترین روش های درمان آتروفی تخمدان یکی از موارد زیر خواهد بود؛
1- هورمون درمانی جایگزین (HRT)
تجویز هورمونهای استروژن و پروژسترون برای جبران کمبود هورمونی. این روش میتواند به کاهش علائم مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و خشکی واژن کمک کند.
2- درمانهای موضعی
استفاده از کرمها و ژلهای حاوی استروژن به صورت موضعی در واژن برای تسکین خشکی و التهاب.
3- درمانهای طبیعی
برخی گیاهان دارویی مانند شبدر قرمز و روغن گل مغربی ممکن است به بهبود علائم کمک کنند. با این حال، قبل از استفاده از هرگونه درمان گیاهی، حتما با پزشک خود مشورت کنید.
4- تغییر سبک زندگی
ورزش منظم، تغذیه سالم، مدیریت استرس و خواب کافی میتوانند به بهبود کلی سلامتی و کاهش علائم کمک کنند.
5- درمانهای مکمل طبق صلاحدید پزشک
در برخی موارد، پزشک ممکن از درمانهای مکمل مانند لیزر خشکی و آتروفی واژینال یا رادیوفرکانسی استفاده کند.
راهکارهای درمان آتروفی واژن
درمان آتروفی واژن عمدتا بر پایه جبران کاهش سطح هورمون استروژن در بدن انجام میشود. کاهش استروژن، که در دوران یائسگی رخ میدهد؛ باعث نازک شدن دیواره واژن، کاهش رطوبت طبیعی و از دست رفتن خاصیت ارتجاعی آن میشود. جایگزینی استروژن میتواند به بهبود انعطافپذیری بافت واژن، افزایش رطوبت و کاهش علائمی مانند خشکی، سوزش و درد هنگام رابطه جنسی کمک کند. درمان با استروژن و روش های کمکی به روش های زیر انجام میشود:
1- درمان هورمونی موضعی
در این روش، استروژن به صورت مستقیم در ناحیه واژن استفاده میشود؛ مانند کرمها، شیافها یا حلقههای واژینال حاوی استروژن. این روش دوز پایینتری از هورمون را وارد جریان خون میکند و به همین دلیل عوارض سیستمیک کمتری دارد. درمان موضعی اغلب انتخاب اول برای آتروفی واژن خفیف تا متوسط محسوب میشود.
2- هورموندرمانی سیستمیک (خوراکی یا پوستی)
در برخی موارد، استروژن به صورت قرص خوراکی یا چسب پوستی تجویز میشود. این روش معمولاً برای زنانی کاربرد دارد که علاوه بر علائم واژینال، نشانههای دیگر یائسگی مانند گرگرفتگی شدید نیز دارند. با این حال، مصرف طولانیمدت استروژن خوراکی ممکن است با افزایش خطر برخی سرطانها همراه باشد؛ بنابراین تجویز آن باید با دقت و تحت نظر پزشک انجام شود. در زنانی که رحم دارند، معمولاً پروژسترون نیز همراه با استروژن تجویز میشود تا خطر عوارض احتمالی کاهش یابد.
⚠️ لازم به ذکر است زنانی که از ترکیب استروژن و پروژسترون استفاده میکنند، ممکن است دچار خونریزی پس از یائسگی شوند. در صورت بروز هرگونه خونریزی یا علائم غیرطبیعی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
3- درمانهای حمایتی در موارد خفیف
در موارد آتروفی خفیف، استفاده از روانکنندههای واژینال محلول در آب میتواند به کاهش خشکی و درد هنگام مقاربت کمک کند. همچنین مرطوبکنندههای واژینال غیرهورمونی میتوانند به حفظ رطوبت بافت واژن در طولانیمدت کمک کنند.
عوارض عدم درمان آتروفی واژن
| عارضه | توضیحات |
|---|---|
| عفونت واژن | تغییر pH واژن و افزایش رشد باکتریها و قارچها |
| خشکی شدید واژن | تشدید خشکی، سوزش و درد در فعالیتهای روزمره یا رابطه |
| درد هنگام رابطه | کاهش رطوبت و نازک شدن بافت واژن (دیسپارونیا) |
| عفونت ادراری | افزایش احتمال UTI به دلیل تغییرات بافتی و میکروبی |
| تکرر و سوزش ادرار | تحریک مجاری ادراری و علائم شبه عفونت |
| بیاختیاری ادرار | ضعف بافتهای کف لگن و مخاط ادراری |
| کاهش کیفیت زندگی جنسی | کاهش میل جنسی و ناراحتی در رابطه |
| عود مکرر علائم | مزمن شدن خشکی و التهاب واژن |
روشهای پیشگیری از آتروفی واژن
اگرچه کاهش استروژن در دوران یائسگی یک روند طبیعی است، اما با رعایت برخی سبکهای زندگی سالم میتوان احتمال بروز یا شدت سندرم ادراریـتناسلی یائسگی را کاهش داد. مراقبت از سلامت واژن، حفظ گردش خون مناسب در ناحیه لگن و اجتناب از عوامل تحریککننده، نقش مهمی در پیشگیری از آتروفی واژن دارند. رعایت این نکات به حفظ رطوبت طبیعی واژن، کاهش خشکی و جلوگیری از عفونتهای واژینال و ادراری کمک میکند.
- برای بهبود گردش خون بافت واژن با پارتنر خود فعالیت جنسی منظم داشته باشید
- داشتن روتین ورزشی و فعالیت بدنی منظم
- داشتن تغذیه متعادل و رعایت رژیم غذایی سالم
- استفاده از لباس زیر نخی و آزاد
- استفاده از روانکنندههای واژینال ایمن برای حفظ رطوبت واژن و کاهش درد هنگام رابطه
- پرهیز از استفاده محصولات شیمیایی تحریککننده شامل عطرها، اسپریها و شویندههای معطر واژینال
یک مشکل شایع با راه حل موثر..
آتروفی واژن یا سندرم ادراریـتناسلی یائسگی باعث نازک شدن دیواره واژن، خشکی، خارش، سوزش و درد هنگام رابطه جنسی می شود و حتی عملکرد دستگاه ادراری را نیز تحت تاثیر قرار داده و احتمال عفونتهای ادراری و تکرر ادرار را افزایش دهد. از آنجا که علت اصلی این مشکل کاهش استروژن است، هورموندرمانی میتواند نقش موثری در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی زنان داشته باشد و عدم درمان آن ممکن است عوارض را تشدید کند؛ بنابراین در صورت مشاهده هر یک از علائمی که در این مقاله اشاره کردیم، برای بررسی دقیق و دریافت درمان مناسب حتما به متخصص زنان مراجعه کنید.