ویار، یکی از شایعترین و در عین حال چالشبرانگیزترین نشانههای بارداری است که میتواند زندگی روزمره بسیاری از مادران را تحتتأثیر قرار دهد. از بیزاری به بوهای معمول تا هوسهای عجیب و گاه آزاردهنده، ویار میتواند تجربه بارداری را خاصتر کند. در این مقاله کامل و سئوشده، با ویار، علل آن، انواع، زمان شروع و راهکارهای مؤثر برای کاهش آن آشنا میشوید.
ویار چیست؟
ویار (Pregnancy Craving) اصطلاحی است که به احساسات شدید و ناگهانی در دوران بارداری نسبت به خوردن یا نخوردن غذاها یا قرار گرفتن در معرض بوها یا موقعیتهای خاص گفته میشود. ویار میتواند بهصورت تمایل شدید به غذاهای خاص، بیزاری از غذاها، حساسیت بویایی، یا تغییرات احساسی ظاهر شود.
حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد زنان باردار درجاتی از ویار را تجربه میکنند و این موضوع کاملا طبیعی و معمول است، اگرچه شدت آن در هر فرد متفاوت است.
دلایل ایجاد ویار در دوران بارداری
دکتر فاطمه ارشادی؛ بهترین متخصص زنان در هروی در اینباره می گوید: ویار ناشی از ترکیب چند عامل است شامل تغییرات هورمونی، نیازهای تغذیهای، عوامل روانی و احساسی و در نهایت پاسخ سیستم ایمنی بدن مادر در دوران حاملگی است که در ادامه مختصرا درباره هر کدام صحبت کرده ایم:
↲ تغییرات هورمونی
افزایش ناگهانی هورمونهای بارداری مانند hCG و استروژن، بر مغز، سیستم گوارش، و حس بویایی و چشایی تأثیر میگذارد.
↲ نیازهای تغذیهای
بدن ممکن است برای جبران کمبود برخی مواد مانند آهن یا کلسیم، شما را به خوردن برخی غذاها ترغیب کند.
↲ عوامل روانی و احساسی
اضطراب، استرس یا تغییرات خلقی ممکن است باعث شوند افراد به غذاها به عنوان راهی برای آرامش روی بیاورند.
↲ پاسخ سیستم ایمنی
گاهی بدن با ایجاد ویار، بهطور طبیعی از شما در برابر غذاهایی که ممکن است مضر باشند و ابتلا به مسمومیت بارداری محافظت میکند.
انواع ویار در دوران حاملگی
ویار در سهماهه اول بارداری بهصورت میل شدید به غذا، بیزاری از بوها یا تغییرات احساسی ظاهر میشود و ممکن است به شکلهای مختلفی تجربه شود. در جدول زیر شما را با رایجترین انواع ویار و ویژگیهای هر کدام آشنا خواهیم کرد:
| نوع ویار | توضیحات | مثال مشهود |
|---|---|---|
| ویار غذایی | تمایل شدید به خوردن یا بیزاری از برخی غذاها | علاقه به ترشی، بستنی، خاک، بیزاری از گوشت |
| ویار بویایی | حساسیت بیشازحد نسبت به بوها، گاه همراه با تهوع | بیزاری از بوی غذا، عطر، شویندهها، بوی بدن دیگران |
| ویار احساسی | تغییرات شدید خلقوخو یا نیاز احساسی بیشتر | زودرنجی، گریههای بیدلیل، وابستگی احساسی شدید |
چه زمانی ویار شروع میشود و تا کی ادامه دارد؟
ویار معمولاً از هفته ۶ تا ۸ بارداری شروع میشود، زمانی که سطح هورمونهای بارداری بهطور قابل توجهی افزایش یافته و در اغلب موارد، ویار تا پایان سهماهه اول کاهش مییابد یا از بین میرود. با این حال، برخی زنان ممکن است تا ماه پنجم یا حتی کل بارداری با ویار درگیر باشند. شدت و طول مدت آن بسته به وضعیت بدن و هورمونهای هر فرد متفاوت است.
ویار غیرعادی یا شدید (Hyperemesis Gravidarum)
در موارد نادر، ویار بسیار شدید میشود و با استفراغ مداوم، کاهش وزن شدید، کمآبی بدن و بیحالی شدید همراه است. این وضعیت که “هایپرامسیس گراویداروم” نام دارد، با ویار معمولی تفاوت دارد و میتواند نیازمند درمان فوری و بستری باشد.
حدود ۰.۵ تا ۲ درصد زنان باردار دچار این حالت میشوند. در این شرایط، بیمار ممکن است قادر به خوردن یا نوشیدن هیچ مادهای نباشد و دچار سوءتغذیه و کمآبی شود.
ویار شدید برای جنین خطر دارد؟
اگر ویار شدید کنترل نشود و منجر به کاهش وزن شدید یا کمآبی بدن مادر شود، ممکن است تغذیه و رشد جنین به خطر بیفتد. در موارد بسیار حاد، خطر تولد زودرس، وزن کم جنین، و آسیب به رشد مغز و اندامهای داخلی وجود دارد. در نتیجه، مراجعه به پزشک و مصرف مکملهای تجویز شده ضروری است.
تاثیر ویار بر سلامت مادر و جنین
ویار خفیف در حالت معمول بیضرر است و حتی نشانهای از بارداری سالم تلقی میشود. اما اگر ویار باعث شود مادر از خوردن غذاهای مفید پرهیز کند یا فقط غذاهای ناسالم مصرف کند، در نهایت باعث کاهش انرژی و ضعف، کمخونی مادر بهویژه کمبود آهن یا اسید فولیک، تاثیر بر رشد جنین و افزایش تهوع و استفراغ در ساعات مختلف روز شود. به همین دلیل تعادل در رژیم غذایی در این دوران بسیار مهم است.
راهکارهای کاهش ویار
- برای کاهش ویار در دوران بارداری، رعایت چند نکته ساده و کاربردی میتواند بسیار مؤثر باشد:
- خوردن وعدههای غذایی کوچک و مکرر کمک میکند معده خالی نماند و تهوع کمتر شود.
- پرهیز از بوهای آزاردهنده، غذاهای چرب یا تند میتواند از تحریک معده جلوگیری کند.
- استفاده از مواد طبیعی مانند زنجبیل یا لیمو نیز در کاهش حالت تهوع نقش دارد.
- نوشیدن مایعات خنک مانند آب یخ یا آب نارگیل برای بسیاری از زنان باردار تسکیندهنده است.
- مصرف مکملهایی نظیر ویتامین B6 تحت نظر پزشک نیز میتواند مفید باشد.
- استراحت کافی و کنترل استرس نقش مهمی در بهبود علائم ویار دارد.
✍️ بیشتر بخوانید: بهترین رژیم غذایی دوران بارداری
چه غذاهایی برای کاهش ویار مفید هستند؟
در دوران بارداری، انتخاب غذاهای مناسب میتواند نقش مهمی در کاهش علائم ویار، بهویژه حالت تهوع و بیزاری از غذا، ایفا کند. برخی خوراکیها به دلیل خاصیت آرامبخشی، هضم آسان و تأثیر مثبت بر معده، در کنترل ویار بسیار موثر هستند. در ادامه جدول پیشنهادی غذاهایی که به کاهش ویار کمک میکنند را مشاهده میکنید:
| نوع غذا | توضیح و دلیل مفید بودن | مثالها |
|---|---|---|
| غذاهای خشک و سبک | معده را تحریک نمیکنند و از تهوع جلوگیری میکنند | نان تست، کراکر، بیسکویت ساده |
| میوههای تازه و آبدار | هیدراته نگه داشتن بدن و تأمین ویتامین، به کاهش تهوع کمک میکند | سیب، هندوانه، خیار، موز |
| غذاهای غنی از پروتئین | پایدار نگه داشتن قند خون و کاهش ضعف و تهوع | تخممرغ آبپز، مرغ پخته، ماست، عدسی |
| مواد طبیعی ضد تهوع | خاصیت آرامبخش و ضد تهوع طبیعی دارند | زنجبیل تازه، لیمو، دمنوش نعنا |
| مایعات خنک و مقوی | آبرسانی به بدن و کاهش حالت تهوع | آب نارگیل، آب لیمو، آب خنک با برش میوه |
تفاوت ویار در بارداریهای پسر و دختر
باور عمومی میگوید که اگر ویار شدید باشد، جنین دختر است و اگر ویار کم باشد، جنین پسر. اما مطالعات علمی این باور را تأیید نمیکنند. ویار به وضعیت هورمونی و ویژگیهای بدن مادر بستگی دارد، نه به جنسیت جنین. باید توجه داشت که این نشانهها صرفا و تنها بر پایه تجربههای فردی هستند و نمیتوان از آنها به عنوان ابزار تشخیص جنسیت جنین استفاده کرد. تنها روشهای پزشکی مثل سونوگرافی بارداری یا آزمایش خون میتوانند جنسیت را با اطمینان مشخص کنند.
چه زمانی برای ویار باید به پزشک مراجعه کرد؟
در برخی موارد، ویار میتواند از حالت طبیعی خارج شده و به یک وضعیت نگرانکننده تبدیل شود که نیاز به مداخله پزشکی دارد. اگر استفراغ شدید و مداوم دارید، وزن شما در مدت کوتاهی بیش از ۲ تا ۳ کیلوگرم کاهش یافته، یا با علائم کمآبی مانند خشکی دهان، سرگیجه، یا تیرگی ادرار مواجه هستید، باید حتماً به پزشک مراجعه کنید.
همچنین در صورت تجربه ضعف شدید، غش، ناتوانی در خوردن یا نوشیدن برای بیش از ۲۴ ساعت، یا علائمی مانند سردرد شدید و اختلال در بینایی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است تا از خطرات احتمالی برای مادر و جنین جلوگیری شود.
*~ سوالات متداول درباره ویار بارداری ~*
معمولا ویار از هفته ۶ بارداری آغاز میشود و تا پایان سهماهه اول ادامه دارد، اما در برخی زنان ممکن است طولانیتر شود.
خیر، شدت و نوع ویار در هر زن متفاوت است و برخی زنان ممکن است هیچگونه ویاری را تجربه نکنند.
در بسیاری موارد بله؛ ویار معمولا به دلیل تغییرات هورمونی طبیعی است و نشانه رشد جنین میتواند باشد.
بهطور علمی اثبات نشده، اما برخی تجربیات نشان میدهد ویار شدیدتر ممکن است در بارداری دختر رایجتر باشد.
در صورت تجویز پزشک، داروهای ضد تهوع خاصی برای دوران بارداری بیخطر هستند.